Twente Beam Jaargang 24, nummer 10: december 2002
Overname van artikelen en/of schema`s is met bronvermelding toegestaan.
Uiterste inleverdatum voor kopij volgend nummer zondag 5 januari 2003.
Van de redactie.
In de laatste Twente Beam van dit jaar treft u weer een keur van artikelen aan.
Deze keer geen overdrukken uit andere clubbladen maar door onze eigen (redactie)leden
bewerkte (cq. vertaalde) projecten. Ben, PA3EPQ, heeft o.a. met goed gevolg
geëxperimenteerd met PC-voedingen die geschikt werden gemaakt voor onze hobby.
Natuurlijk ontbreekt ook deze decembermaand onze traditionele kerstpuzzel niet,
die al jarenlang door Piet, PA0PCW , in elkaar wordt geknutseld. Er zijn weer
enkele leuke prijsjes te verdienen.
De redactie wenst u prettige kerstdagen en een gezellige oud en nieuw viering
met allen die u lief zijn.
De Redactie
Verslag bestuursvergadering van 20 november.
Het bestuur was deze avond voltallig aanwezig.
De agenda werd rondgedeeld en Remy opende de vergadering.
De notulen van 23 okt. en van de extra vergadering van 30 okt. werden doorgenomen
en goedgekeurd.
De besluitenlijst werd doorgenomen en bijgewerkt.
Daarna werden de volgende punten behandeld:
Ingekomen- en uitgaande post.
Hamnus:
Er zal zo snel mogelijk gestart worden om de toegangsdeuren te vervangen Bezoekers
meeting oproepen om mee te helpen tafels en stoelen eind van de avond recht
zetten, en kopjes en glazen richting bar.
Arnold PA1AK stopt met beheer bar, Willy PB1WB en xyl Marianne nemen dit over
met ingang van 1 januari 2003.
PI4ZI:
Willy PB1WB stopt als first operator, Gerard PA1TX neemt dit over. Twentebeam:
Er wordt nog steeds gezocht naar een advertentiemanager en naar nieuwe adverteerders.
Kopij is van harte welkom. Hoofdredacteur is Martin PE2MGA.
Meetings:
27 november is er de jaarlijkse verkoping vanaf tafels. Op enkele na zijn ze
allen verhuurd.
18 december ( LET OP) één na laatste woensdag van de maand is er onderling qso
4 januari 2003 houden we onze Nieuwjaarsbijeenkomst.
29 januari 2003 huishoudelijke vergadering en inbrengen V.R. voorstellen
Bestuur:
Aftredend en niet herkiesbaar zijn Anne-Marie,PA3FNB, Gerrit,PAØGJV en Waddy,
PA2WCL.
Tussentijds aftredend en niet herkiesbaar Bram PBØAOK.
Overige punten:
Heimdagen zie T.B. november. Vaantje en 15 euro vergoeding ontvangen.
Antenneplaatsproblemen, zaak Gerard PA1TX, 17 december bestuursrechter
Andere liggen even stil.
25 november gaan Remy, Bram en Martin naar de regionale bijeenkomst in Assen.
Onze afdeling stelt t.b.v. Kerstpuzzel in Electron 1 kg tin ter beschikking
voor stimuleren zelfbouw.
Alle loten van de grote clubactie zijn verkocht
Marcel PA1MAR wordt de nieuwe r.q.m. van regio 40, Gerard PE7GL wordt zijn sub
manager.
Willy,PB1WB
Grote Clubactie
De deelname aan de Grote Clubactie heeft de kas van de afdeling dit jaar €
200,00 opgeleverd. Er werden 100 loten verkocht en op het lot met nummer 0065604
is een prijs(je) gevallen. Degene die in het bezit is van dit winnende nummer
maakt een kopie van dat lot voor de eigen administratie en stuurt het originele
lot, waarvan de voorkant is ingevuld, naar:
Nationale Grote Clubactie,
Postbus 90100,
5000 LA Tilburg.
De prijs wordt dan binnen zes weken op de aangegeven rekening bijgeschreven.
M.Gerritsen te Hengelo
L.Krikke PA3AGK te Enschede
Welkom in onze afdeling en tot ziens op de afdelingsbijeenkomst!
Kerstpuzzel 2002
De vraag is :“Wie zijn steunpilaren van ons afdelingsblad ?” Los
deze puzzel op en U weet het.
Laat het ons (redactieteam) ook weten en U maakt een aardige kans op een aardige
prijs.
Vul de onderste figuur met behulp van de omschrijvingen 1 t/m 10 in (tip ! Blader Twente Beam nog eens goed door) en neem dan de genummerde letters 1 t/m 17 over in de bovenste open regel.
Samen met de centrale verticale tekst in de dik gelijnde kolom uit de onderste figuur vindt u het antwoord op de vraag.
Er zijn drie prijzen te winnen:
-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-
QSL-manager
Met ingang van 1 januari 2003 stop ik als regionaal q.s.l. manager van regio
40.
Iedereen bedankt voor de samenwerking en het vertrouwen dat ik 20 jaar heb
gekregen, want er zijn deze afgelopen jaren ontzettend veel kaarten uit en
voor deze regio door mijn handen gegaan en volgens mij ook op de goede plaats
terecht gekomen.
Ik heb een waardig opvolger gevonden in de persoon van Marcel, PA1MAR. De
submanager wordt Gerard PE7GL.
73 Willy PB1WB
p.s. In de maand december is er GEEN uitgifte van q.s.l. kaarten, er wordt
wel ingenomen.
QRP Thermische Power Meter
Een schakeling van DL2YEO. Met toestemming van zijn site http://www.qrp4u.de overgenomen en in een vrije vertaling voor Twente Beam bewerkt door Ben Puylaert.
Belangrijk: Opgelet brandgevaar! De volgende schakeling zet elektrische energie in warmte om. De belastingweerstanden moeten voldoende gedimensioneerd zijn. Er mag zich geen brandbaar materiaal in de buurt van de belastingweerstanden bevinden.
Inleiding
Wanneer men een QRP zender gebouwd heeft, dan wil men graag weten wat het
echte uitgangsvermogen is van de zender. Vaak wordt de spanning op een 50
Ohm dummy load gezet en met bijvoorbeeld een oscilloscoop de piek-piek waarde
van de spanning (Upiek-piek) gemeten.
M.b.v. de formules Ueff = 0,707 * Upiek-piek / 2 en P = (Ueff
* Ueff) / R kan dan het uitgangsvermogen berekend worden.
Met deze werkwijze van vermogensbepaling, d.w.z. een spanningsmeting met bijbehorende
berekening, kunnen verschillende fouten gemaakt worden.
De 50 Ohm dummy kan door opwarmen gaan afwijken in weerstandswaarde, de meetnauwkeurigheid
van de oscilloscoop, het frequentiegedrag van de probe, etc.
Door het kwadrateren van Ueff in de vermogensformule kan een kleine
afwijking een grote invloed hebben op het meetresultaat.
Thermische omzetting
Er is een methode van vermogensmeting mogelijk waarbij geen HF-spanning, afkomstig
van een QRP zender, bemeten hoeft te worden.
Deze methode werkt volgens het principe van vervangende warmteontwikkeling.
Er is een weerstand , Ra, die door HF-energie opgewarmd wordt en
er is een weerstand, Rb, die door een geregelde spanning opgewarmd
wordt.
We nemen aan dat de weerstanden Ra en Rb gelijk zijn
aan elkaar.
De stroom door weerstand Rb wordt nu zodanig geregeld dat de warmteontwikkeling
in weerstand Rb gelijk is aan de warmteontwikkeling in Ra.
Warmte in Ra door de HF-energie en warmte in Rb door
de spanning over Rb.
Als we nu bij gelijke warmteontwikkeling de weerstandswaarde Rb en de spanning
over de weerstand weten, dan kunnen we ook het vermogen te weten komen. Dit
door de formule P = (U*U) / Rb
Voor de spanningsregelaar van weerstand Ra wordt vaak een Opamp
gebruikt met daaraan gekoppeld een lineaire versterker (vaak een vermogenstransistor).
Weerstand Ra krijgt daardoor een variabele spanning. Aangezien
de warmteontwikkeling afhankelijk is van de spanning in het kwadraat, verkrijgt
men niet lineair gedrag van de totale regeling.
Het resultaat is een niet-lineaire regelkring met alle daarbij behorende regelproblemen
van dien.
Schakelende versterker
Het eerder genoemde nadeel van een niet-lineair regelsysteem is bij de volgende
schakeling niet aanwezig. Het bijzondere is een schakelende stroomregelaar
in plaats van een continue variabele spanningsregelaar. Bij de gebruikte regelaar
TL494 wordt niet de spanning geregeld, maar de stroom. En wel dusdanig dat
een foutsignaal een proportionele pulsduur van een stroom regelt. Oftewel
een klein gewenst vermogen in Rb wordt verkregen door eventjes
de maximale stroom I door weerstand Rb te laten gaan. (De maximale
stroom I wordt bepaald door U / Rb.) Het vermogen door weerstand
Rb wordt dan bepaald door een vaste spanning U en een geregelde
stroom I. De formule P = U * I geeft nu aan dat wanneer I lineair verandert
het vermogen opgewekt in weerstand Rb ook lineair verandert.
Voordelen van de QRP Watt meter volgens figuur 1:
|
|
Figuur 1: Schakelschema van de Thermische vermogensmeter
Het eerdergenoemde foutsignaal onstaat in een meetbrug bestaande uit de weerstanden R1 en R2 en de temperatuurvoelers Fa en Fb. Wanneer in Ra een vermogen van 0,75 Watt opgewekt wordt en in Rb een vermogen van 0,25 Watt dan zullen de temperatuurvoelers een ongelijke spanning afgeven, die meetbaar is tussen de knooppunten R1, Fa en R2, Fb. De schakeling is dusdanig opgebouwd dat er in deze situatie meer stroom door Rb gaat lopen. Rb wordt warmer waardoor de spanning op knooppunt R2-Fb gelijk komt met de spanning op knooppunt R1-Fa. Dit gaat net zolang door totdat er geen verschilspanning meer is tussen de meetpunten van de meetbrug.
Door het parallel schakelen van de schakeltransistoren is de inschakeltijd 95% van de periodetijd van de stroomregelaar mogelijk. De resterende 5% wordt door het gebruikte push-pull principe van de eindtrap bepaald. De als PI-regelaar ingestelde operationele versterker in de TL494 zorgt voor een optimale regelkring en voor een goede reactie op veranderingen van de foutspanning in d meetbrug.
De aanwijzing van het vermogen is heel eenvoudig. Een draaispoelmeter integreert de puls aan de uitgang van de versterker. De schaalverdeling is tengevolge van het lineaire stroomgedrag van de regelaar rechtevenredig.
Figuur 2:
Meterschaal met lineaire verdeling
Constructieve opbouw
De constructieve kant van de schakeling is voor de functionele werking van groot belang. Voor een hoge meetnauwkeurigheid wordt geéist dat Ra = Rb, R1=R2, identieke karakteristieken van de temperatuurvoelers en een strikt symmetrische opbouw van de meetopstelling.
De belastingsweerstanden (2 x 100 Ohm parallel, 2 Watt types) en de temperatuurvoelers vormen een, thermisch gezien, nauw gekoppelde eenheid. De temperatuurvoelers liggen in het midden van de naast elkaar liggende belastingsweerstanden. Met koperdraad zijn de voelers aan de weerstanden gefixeerd.
Een beetje warmtegeleidingpasta zorgt voor een nog betere warmtekoppeling.
De met module A en module B aangegeven weerstanden van figuur 3 worden in het meetapparaat dusdanig ingebouwd, dat ze elkaar thermisch niet kunnen beïnvloeden en dat ze gelijke omgevingsinvloeden hebben.
(temperatuur, luchtstroom, opbouw e.d.)
Een afstand van 5 tot 10 cm tussen de weerstanden, een schot ertussen en luchtspleten in de bodem en het deksel zijn de aanbevolen constructieve suggesties
Figuur 3: Module A en B
Gelijkloop van de meetbrug en kalibrering bij een constante
voedingsspanning van 13,8 V
De kwaliteit van de meetbrug wordt eerst bij omgevingstemperatuur bepaald. De Opamp ingangen 1 en 2 zijn ontkoppeld van de brug en de belastingsweerstanden zijn spanningsloos. Rb ontkoppelt van de Opamp uitgangen. Daarvoor moeten de met (X) gemarkeerde verbindingen onderbroken worden. Nu worden Ra en Rb tegelijkertijd trapsgewijs aangesloten op 5 V, 7,07 V en 10 V.
De meetweerstanden worden warm, maar de verschilspanning tussen de temperatuurvoelers moet binnen een bereik van 0 ± 10 mV blijven.
Wanneer de verschilspanning groter is bij een van de opgegeven DC spanningen dan lopen de karakteristieken van de temperatuurvoelers teveel uiteen. Dan is het noodzakelijk om een van de temperatuurvoelers te vervangen, net zolang totdat de verschilspanning aanvaarbaar is.
Het verschil kan ook door een niet symmetrische meetbrug ontstaan.
Een kleine afwijking kan met P1 weggeregeld worden.
Wanneer de brug correct meet dan volgt de volgende afregelstap.
Nu de Opamp (1 en 2) weer verbinden met de meetbrug en weerstand Rb aan de uitgangen van het IC.
De meetweerstand Ra op 10 V aansluiten wat een vermogensontwikkeling van 2 Watt oplevert bij 50 Ohm.
Als het goed is dan wordt nu Rb van stroom voorzien dusdanig dat 2 Watt vermogensontwikkeling in Rb plaatsvindt. Met P2 de draaispoelmeter op 2 Watt = 100% schaal instellen.
Deze instelling zal door de traagheid van de regelaar en de meetbrug enige tijd duren.
Ter controle kan de ingangsweerstand Ra met 7,07 V belast worden. Dat levert 50% schaal = 1 Watt op.
Tip: Na een calibrering bij 13,8 V voedingsspanning zal deze voedingsspanning zo goed mogelijk op 13,8 V moeten blijven. Anders kunnen de meetfouten te groot worden. Want P = U * I
Vergroting van het meetbereik
Wie bijvoorbeeld 5 Watt meetbereik wil hebben moet rekening houden met het vermogensbereik van de weerstanden Ra en Rb en met het maximale vermogensbereik van de transistoren in het regel IC.
Wanneer 13,8 V voor de voedingsspanning gebruikt wordt dan is het aanbevolen om weerstandswaarden van 25 Ohm voor Ra en Rb te gebruiken. De stroom door Rb bedraagt dan bij 0,5 Ampère bij 5 Watt.
Een power FET, volgens figuur 1 aangebracht, heeft geen probleem met de te leveren stroom door Rb.
De modules A en B, gebouwd volgens de 5 Watt versie van figuur 3, worden per weerstandssectie met maar 2,5 Watt belast.
De temperatuur van de weerstandssecties mag niet hoger worden dan 100 C.
De maximale meettemperatuur voor de temperatuurvoelers bedraagt 150 C.
| Onderdeel | Waarde |
| Fa, Fb | KTY10-6 , KTY81-210 e.g. R25 C° 2000 Ohm, 1 % |
| Ra,Rb | 50 Ohm, 4 W 2 x 100 Ohm, 2 W each, 1 % ,Metall or carbon type |
| R1,2 | 2,7 kOhm, 1% |
| R3 | 22 kOhm |
| R4 | 10 kOhm |
| R5 | 33 kOhm |
| P1 | 100 Ohm, lin. |
| P2 | 50 kOhm, lin. |
| C1,2 | 4,7 nF |
| C3 | 1000 uF electrolytic cap., 10 V |
| C4 | 22 nF |
| C5 | 1000 uF electrolytic cap., 25 V |
| IC1 | TL494CN, KA7500, IRMO2 etc. |
| M | 100 uA meter |
| Q3 | 50 V NMOS power FET, BUZ21, IRFZ44 |
| R6 | 1 kOhm |
| Ra* | 50 Ohm, 4 x 2 W , 2x (180 Ohm parallel to 220 Ohm) |
| Rb* | 25 Ohm, 4 x 2 W, 4 x 100 Ohm, parallel |
First Operator
Met ingang van 1 januari 2003 stop ik als First Operator van ons clubstation
PI4ZI. Mijn taak zal worden overgenomen door Gerard PA1TX.
Dat betekent dat als je eens gebruik wilt maken van de call PI4ZI je dit eerst
met Gerard moet overleggen.
Ik blijf nog wel als aanspreekpunt voor de Twenteronde en als een van de gespreksleiders.
`73 Willy PB1WB
Agenda
| Wo. 18 dec. | maandelijkse bijeenkomst Hamnus |
| Za. 21. dec. | laatste zaterdagmiddag in het Hamnus van 2002 |
| Za 4 jan. | nieuwjaarsborrel |
Uitnodigingen !
Het Hamnus is deze zaterdag geopend van 14.30 uur tot 17.30 uur.
Ombouw PC voeding voor 13,8V
Door PA3EPQ
In Twente Beam van Februari 2002 staat een verhaal van mijn experimenten met
schakelende voedingen. In dit stukje heb ik vermeld dat diegene die hierin geïnteresseerd
was contact met mij kon opnemen. Enkele amateurs buiten de regio hebben dit
gedaan, deze hebben intussen een ombouwbeschrijving gekregen. Tja, en als dan
toch wat op papier hebt gezet kun je dit ook even wel even naar de redactie
van TB sturen. Even een schema erbij en iedereen in Twente kan nu simpel computervoedingen
ombouwen. Voor de werking kijk op de homepage:
http://www.qrp4u.de
(13,8 V/ 15 A from a power supply)
De meeste computervoedingen zijn op deze manier opgebouwd, zie figuur 1.
Test de voeding eerst door de 5V uitgang te belasten, de 12V moet dan omhoog
gaan. Dit betekent dat de spanning gecontroleerd wordt op de 5V uitgang.
Haal nu de print los van de bodemplaat/kast, sluit de 220V stekker aan. Het
beste is om de voeding op afstand in te schakelen i.v.m. exploderende elko's.
Sluit ook de ventilator aan zodat je kunt horen dat deze op de normale snelheid
gaat lopen. Nu wordt het spannend: Haal de condensator en smoorspoel los op
de 5V uitgang, laat de weerstand van 100 ohm zitten. Controleer of er een verbinding
naar het regel-IC gaat (via weerstanden). Plaats nu een zenerdiode van 8,2 V
op de 12V uitgang en de 5V uitgang. Uitleg: 13,2V - 8,2V = 5V, de stroom loopt
van 13,2V via zener naar 5V dan via 100 ohm naar massa. Schakel de 220V nu in
op afstand, explodeert er nu niets en de ventilator gaat normaal lopen dan is
de belangrijkste ombouw gelukt. Op de 12V uitgang moet nu 13,8V staan en op
het punt van de verwijderde smoorspoel meer dan 5V. Verwijder nu de 2de elko
voor de 5V, Daarna demonteren we de ringkerntrafo L4 en wikkelen de +5V wikkeling
L4b (2 parallelle draden) af. Zo ook de +12V wikkeling L4c, Nu nemen we 2 draden
van de dikte van 5V wikkeling en maken deze even lang als de 12V wikkeling.
Deze wikkelen we weer op de ringkerntrafo en plaatsen deze weer terug op de
print, de aansluiting voor 5V komt te vervallen.
Probeer even of alles nog werkt op de voorgeschreven manier. Nu demonteren we
de gelijkrichters van 12V (weg) en 5V D5a en D5b, deze zetten we op de plaats
van de 12V gelijkrichter. De pootjes hiervan maak ik korter en soldeer hier
losse draden aan, denk aan het isolatieplaatje. De aansluitingen van de -5V
en -12V laat ik bewust zitten omdat dit deel uitmaakt van het beveiligingscircuit.
Op deze wijze zijn reeds meerdere voedingen omgebouwd en getest met de instelbare
belasting van PA0GJV, Succes!
73, Ben, PA3EPQ
ATV Repeater in Twente
| Na jarenlang gepraat over een ATV repeater in
Twente is er nu een groep bezig om een ATV repeater op te richten. De repeater zal een ingang hebben op 23 cm en een uitgang op 3 cm (10 GHz). De frequentie's zullen t.z.t. bekend worden gemaakt omdat de BT aangevraagd is, maar nog niet is toegewezen. Even voorstellen welke mensen er mee bezig zijn PE5GSL Gerrit Snippert, PE0FHS Fred Spierenburg , PA2AAD Aad Scholten , PE1MKA Jos Gerbert en PA3GLL Tonnie Luijerink. Stand van zaken: de besturing is voor 90% in orde , de zender voor 10 GHz is gereed en is in test opstelling. Locatie van de repeater is Lonneker waar een mast staat van 30 m en 50 m boven N.A.P. Prefix PI6TWE. Uiteraard is dit nog maar het begin dus als er ideeën zijn en mensen materialen ter beschikking willen stellen, neem dan kontakt op met een van de hierboven genoemde mensen. Er zit aan dit soort aktiviteiten ook een kostenplaatje verbonden. Dus als er mensen zijn die een gift willen geven of willen sponsoren graag even kontakt opnemen met PA3GLL te bereiken via PA3GLL @ AMSAT.ORG of tel. 053-5385062. Als er iets te melden is over de ATV repeater zullen we dat via TB melden. Tonnie PA3GLL |
 |
Verslagje van de meeting, 27 nov. 2002
Bent u niet op de jaarlijkse verkoopdag geweest?
Dan is dat dubbel jammer. Er was een enkel tafeltje over om uw spullen kwijt
te raken, maar er was nog veel meer te koop.
In een geanimeerde omgeving zochten velen naar wat moois, wat bruikbaars of
zomaar naar een hebbedingetje. Ik heb een printplaat met van die mooie Nixie-buisjes
gekocht voor €1,-. Ik blij en de verkoper ook.
Met al die spullen vraag je je toch af wat er mee gedaan wordt. Zou de -E- van
VERON dan toch nog vaak beoefend worden? Laten we het hopen.
Tot een volgende verkoping.
Ben P.
Verslag van de regionale bijeenkomst. Assen,
25 nov.`02
Afdeling Twente werd vertegenwoordigd door:
Bram van den Berg, PBØAOK,
Martin Cohn, PE2MGA
Remy F.G. Denker, PA3AGF
De bijeenkomst werd geleid door 2 vertegenwoordigers van het HB, te weten:
Hans Blondeel Timmerman, PA7BT en
Sjoerd Ypma, PA0SHY
Alle 13 noordelijke afdelingen waren aanwezig.
De vergadering werd door OM Hans, PA7BT geopend.
De volgende punten stonden op de agenda: